Ngày 28/5/2026, trong cái tiết trời mùa hè đổ lửa, nắng nóng gay gắt lên đến đỉnh điểm, đoàn công tác của Hiệp hội Làng nghề Thành phố Hải Phòng vẫn hừng hực khí thế tổ chức chuyến thăm và làm việc vô cùng ý nghĩa tại vùng đất văn hiến Vĩnh Bảo. Hành trình tìm về làng nghề tạc tượng cổ truyền Bảo Hà (xã Đồng Minh) và phường múa rối nước Nhân Hòa (xã Nhân Hòa) không chỉ là sự kết nối sâu sắc giữa các thế hệ nghệ nhân, mà còn là bước chuẩn bị chiến lược, định hướng mô hình phát triển bền vững để đưa tinh hoa đất Cảng vươn mình mạnh mẽ trong thời đại mới.
Nghi lễ tâm linh tại Miếu Bảo Hà: Điểm tựa gìn giữ cội nguồn
Hành trình của đoàn công tác Hiệp hội Làng nghề Thành phố Hải Phòng được bắt đầu bằng một nghi thức vô cùng thiêng liêng: Dâng hương trang trọng tại Di tích lịch sử quốc gia Miếu Bảo Hà xã Vĩnh Hải (xã Đồng Minh, huyện Vĩnh Bảo). Tại đây, đoàn đã được Nghệ nhân làng nghề – Thủ từ miếu Bùi Trọng Ngoan trực tiếp hướng dẫn thực hiện các nghi lễ tâm linh trang trọng theo đúng phong tục truyền thống. Không chỉ là người trông coi, giữ lửa cho ngôi miếu cổ, Nghệ nhân Bùi Trọng Ngoan còn là một thành viên tích cực, luôn nhiệt huyết tham gia vào các hoạt động văn nghệ, múa rối cổ truyền tại các kỳ đại hội của Hiệp hội. Ông cũng là người trực tiếp tiếp đón, tổ chức biểu diễn nghệ thuật múa rối cạn đầy trách nhiệm phục vụ cho các đoàn khách trong nước lẫn quốc tế có chương trình khi đến miếu tham quan. Bằng sự tận tụy của mình, ông đã góp phần to lớn vào việc phát huy giá trị di tích và lan tỏa sự độc đáo “có một không hai” của Miếu Bảo Hà — nơi lưu giữ pho tượng Đức Linh Lang Đại Vương có thể tự động đứng lên ngồi xuống thần kỳ, cùng câu chuyện lịch sử – huyền thoại về sự tích thả bưởi trôi ra sông (ra ao) lưu truyền ngàn đời.
Trong không gian u tịch, trầm mặc và tôn nghiêm của ngôi miếu cổ, toàn thể thành viên trong đoàn đã kính cẩn thắp nén tâm hương để tưởng nhớ đức Thành hoàng và Đức sư tổ nghề tạc tượng Nguyễn Công Huệ.
Đối với những người làm công tác quản lý, gìn giữ và phát triển làng nghề, việc thực hiện các nghi lễ tâm linh trước khi bắt đầu công việc không chỉ đơn thuần là sự thành kính, mà còn là sự kết nối vô hình với quá khứ. Đó là lời hứa trước các bậc tiền nhân về việc quyết tâm bảo tồn bản sắc, giữ gìn cốt cách và linh hồn của làng nghề có tuổi đời hơn 700 năm. Sự khởi đầu đầy tôn kính này đã mang lại một niềm tin tâm linh mạnh mẽ, định hình cho một ngày làm việc tràn đầy năng lượng và trách nhiệm của cả đoàn.
Khảo sát hệ sinh thái Làng nghề Bảo Hà: Tôn vinh các bậc tiền bối và những “Bàn tay vàng” kiệt xuất
Rời không gian tâm linh của ngôi miếu cổ, đoàn công tác bắt đầu tiến hành khảo sát thực tế “hệ sinh thái làng nghề” Bảo Hà — một hệ thống sống động kết hợp giữa kỹ nghệ lâu đời và sự thích ứng linh hoạt với thị trường hiện đại. Bất chấp cái nắng oi ả của ngày hè chạm ngưỡng đỉnh điểm, Ban lãnh đạo Hiệp hội cùng các thành viên vẫn miệt mài rảo bước qua từng con ngõ, trực tiếp ghé thăm các cơ sở sản xuất tiêu biểu.
Thăm Nghệ nhân Nguyễn Văn Trụ: Người thổi hồn vào sự huyền bí của Miếu Bảo Hà
Nằm tiếp giáp ngay cạnh ngôi miếu cổ linh thiêng, xưởng chế tác của Nghệ nhân Nguyễn Văn Trụ là điểm dừng chân đầy ấn tượng. Ông được biết đến như một người thợ tài hoa, người trực tiếp “thổi hồn” vào những pho tượng vĩ đại và gìn giữ nét huyền bí, linh thiêng cho không gian kiến trúc của Miếu Bảo Hà. Tại đây, đoàn được tận mắt chứng kiến một mô hình sản xuất độc đáo: sự kết hợp nhịp nhàng giữa kỹ thuật đục tay thủ công truyền thống tinh xảo và hệ thống máy đục hiện đại CNC công suất cao đang liên tục vận hành, “cháy kết hợp” ngày đêm. Sự giao thoa này giúp xưởng vừa giữ được độ tinh tế, có hồn trong từng chi tiết độc bản, vừa đáp ứng kịp thời số lượng và tiến độ của thị trường hiện đại.
Điểm khác biệt của đồ thờ Bảo Hà nằm ở triết lý ‘cá nhân hóa không gian tâm linh’. Mỗi sản phẩm không chỉ là vật thờ tự mà còn được thiết kế riêng biệt như một tác phẩm nghệ thuật phù hợp với diện tích và phong cách của từng ngôi đền, chùa hay từ đường. Sản phẩm đồ thờ của làng nghề Bảo Hà mang nét đẹp đặc trưng, tinh tế như người thợ may đo từng nếp áo. Khách hàng luôn được tư vấn để lựa chọn những món đồ hài hòa nhất: từ những bức hoành phi lối cổ với nền màu bã trầu trầm mặc đến sắc đỏ son thếp vàng lộng lẫy, hay giữ nguyên vẻ đẹp mộc mạc của gỗ tự nhiên. Sự đa dạng từ những đôi câu đối diềm thủy cầu kỳ đến những đôi câu đối mộc thanh tao đã tạo nên giá trị độc bản, linh thiêng cho mỗi nơi thờ tự mà khó nơi nào sánh kịp
Thăm Nghệ nhân lão thành Tô Xuân Hiền: Ngọn đuốc sống của phong trào Hiệp hội
Một trong những khoảnh khắc xúc động và ý nghĩa nhất của hành trình là chuyến ghé thăm gia đình Nghệ nhân Tô Xuân Hiền — một bậc trưởng bối kỳ cựu, nguyên cán bộ lão thành của Hiệp hội Làng nghề và nguyên Giám đốc Hợp tác xã (HTX) từ thời kỳ bao cấp. Ông là người có rất nhiều tâm huyết, trải qua bao hy sinh và cống hiến bằng những hành động, việc làm thiết thực để gầy dựng, duy trì phong trào hội vững mạnh từ những ngày đầu gian khó. Từ thuở kinh tế còn vận hành theo cơ chế bao cấp với nghề làm chiếu cói truyền thống, đến nay, ngọn lửa đam mê ấy đã được truyền lại vẹn nguyên cho người con trai của ông — Nghệ nhân Tô Vĩnh Diện (Ủy viên BCH Hiệp hội). Tiếp nối truyền thống gia đình, người con trai lớn đã phát triển, hiện đại hóa và nâng tầm các sản phẩm mỹ nghệ từ tre trúc, xây dựng nên những công trình nhà tre trúc độc đáo, mở rộng không gian sinh thái bền vững bên hồ sen thanh mát 
Thăm Nghệ nhân Ưu tú Dương Minh Đức: Tinh hoa tu bổ di tích và xây dựng công trình văn hóa
Đoàn đã đến thăm xưởng chế tác của gia đình Nghệ nhân Ưu tú Dương Minh Đức, người gắn liền với thương hiệu của Công ty Cổ phần Xây dựng Công trình Văn hóa Bảo Việt. Đây là đơn vị uy tín hàng đầu chuyên sâu trong lĩnh vực tu bổ di tích, tôn tạo và xây dựng các công trình văn hóa tâm linh trên khắp cả nước.
Không chỉ dừng lại ở việc sản xuất tại quê nhà, Nghệ nhân Ưu tú Dương Minh Đức còn dành trọn tâm huyết cho sự nghiệp trồng người, miệt mài truyền nghề và đào tạo kỹ nghệ chạm khắc cho các thế hệ học trò ở khắp mọi miền đất nước, gìn giữ mạch ngầm tinh hoa không bị đứt gãy. Nhằm mở rộng tầm vóc hoạt động, công ty đã đặt văn phòng đại diện ngay tại trung tâm thành phố Hải Phòng. Tại đây, Nghệ nhân Dương Minh Đoàn — Phó Tổng thư ký, Trưởng ban Kết nối – Phát triển Nghệ nhân và Làng nghề thành phố Hải Phòng — đã và đang tham gia hoạt động rất tích cực. Đơn vị là cầu nối vững chắc với ngành văn hóa các địa phương, trực tiếp hỗ trợ kỹ thuật, tư vấn chuyên môn trong công tác tu bổ, phục dựng các di tích lịch sử, đồng thời đồng hành cùng các gia đình, dòng họ trong việc kiến tạo, tôn tạo các công trình thờ tự tổ tiên trang nghiêm, gìn giữ gia phong đạo hiếu.
Thăm gia đình bố con Nghệ nhân Tô Xuân Hữu: Hậu duệ dòng tộc danh tiếng và nghệ thuật truyền thần đỉnh – những người thợ chạm khắc tài hoa mang dòng máu nghệ nhân trứ danh.
Gia đình ông chính là hậu duệ của cụ Tô Phú Vượng — bậc tiền bối lẫy lừng ngày xưa từng được vua ban sắc phong nhờ tài năng xuất chúng. Kế thừa dòng máu nghệ thuật quý báu, bố con Nghệ nhân Tô Xuân Hữu nổi tiếng khắp vùng với biệt tài đục tượng truyền thần đạt đến độ thượng thừa đứng nhất nhì trong số những nghệ nhân đục truyền thần được của làng nghề, qua lời kể để đục hoặc quan ảnh mẫu đều thể hiện được cái hồn như thật. Tại xưởng sản xuất, đoàn đã được chiêm ngưỡng những tác phẩm tượng độc đáo, từ tượng thô nguyên bản mộc mạc cho đến tượng trang trí tinh xảo. Đặc biệt, xưởng là nơi chế tác số lượng lớn các loại kiệu bát cống, lọng,… phục vụ cho các nghi lễ, lễ hội truyền thống trong các di tích, đình chùa khắp mọi miền đất nước.
Gìn giữ và lan tỏa nghệ thuật múa rối truyền thống
Không chỉ dừng lại ở nghề mộc và tạc tượng, hệ sinh thái văn hóa Vĩnh Bảo còn được bồi đắp bởi nghệ thuật múa rối độc nhất vô nhị. Chuyến đi của đoàn đã bao trọn cả hai loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc này.
Thăm gia đình Nghệ nhân Nguyễn Văn Tươm: Đưa con rối Vĩnh Bảo đi khắp muôn phương
Đoàn đã tới thăm gia đình Nghệ nhân Nguyễn Văn Tươm, một cơ sở đặc biệt chuyên dòng sản xuất, đẽo gọt các con rối nước và rối cạn, cung cấp và xuất khẩu đi khắp các tỉnh thành trên cả nước, phục vụ cho các nhà hát và phường rối lớn. Bên cạnh đó, xưởng của ông cũng là nơi chế tác đồ thờ tự tâm linh vô cùng tinh xảo. Sự đa dạng và tài hoa của gia đình nghệ nhân đã chứng minh sức sống mãnh liệt của biểu tượng văn hóa rối cổ truyền.
Phường múa rối nước Nhân Hòa – di sản phi vật thể quốc gia: Viên ngọc quý đất giàu thuyền thống.
Nằm trong chuỗi hành trình, đoàn đã đến thăm Phường múa rối nước Nhân Hòa do Nghệ nhân Trần Văn Rũng (Ủy viên Ban chấp hành Hiệp hội) trực tiếp làm Trưởng phường. Tại thủy đình của phường rối, và buổi gặp gỡ thân tình, đoàn đã lắng nghe những chia sẻ, trăn trở của những người gìn giữ môn nghệ thuật “vận hành quân rối dưới nước” độc đáo này. Trải qua nhiều thăng trầm, bằng tình yêu nghề cháy bỏng, các nghệ sĩ trong phường vẫn giữ vững lịch biểu diễn, truyền lại kỹ nghệ điều khiển dây, sào cho thế hệ kế cận.
Định hướng chiến lược: Vận hành linh hoạt trong thời đại mới
Trong khuôn khổ các cuộc gặp gỡ, trao đổi thân tình giữa Ban lãnh đạo Hiệp hội và các thế hệ nghệ nhân xưởng thợ, nhiều vấn đề cốt lõi về tương lai của làng nghề đã được đưa ra thảo luận. Chuyến đi mang ý nghĩa định hướng rất lớn khi chỉ ra rằng: Để làng nghề truyền thống đứng vững và phát triển, không thể chỉ dựa vào phương thức sản xuất tự phát, cũ kỹ.
Ban lãnh đạo Hiệp hội đã lắng nghe tâm tư, nhìn nhận và đánh giá một cách toàn diện về thực trạng phát triển hiện nay. Từ đó, đưa ra những định hướng chiến lược dài hạn nhằm xây dựng một “kế hoạch phù hợp với xu thế của thời đại mới”. Bản kế hoạch này nhấn mạnh vào việc ứng dụng công nghệ số, kết hợp nhịp nhàng giữa đục tay mỹ nghệ và công nghệ CNC, mở rộng không gian sinh thái, du lịch trải nghiệm. Đồng thời, Hiệp hội sẽ đóng vai trò tích cực làm đầu mối kết nối, giúp các xưởng sản xuất và phường rối vận hành một cách linh hoạt, phù hợp với các cơ chế chính sách, quy định mới của chính quyền địa phương, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho việc phát triển kinh tế làng nghề bền vững.
Khí thế Hải Phòng: Vượt qua nắng nóng, trọn vẹn nghĩa tình
Có thể nói, nét đặc biệt nhất của chuyến đi chính là tinh thần kiên cường, không ngại gian khó của những con người đất Cảng. Giữa một ngày hè oi bức, khi cái nắng như thiêu như đốt khiến bất cứ ai cũng muốn tìm nơi tránh nóng, thì những cái bắt tay siết chặt, những nụ cười rạng rỡ của đoàn công tác và các nghệ nhân tại Vĩnh Bảo lại càng trở nên trân quý.
Hiệp hội Làng nghề TP. Hải Phòng luôn giữ vững truyền thống tuyệt vời ấy! Bản sắc kiên cường, nỗ lực hết mình vì công việc chung đã thấm sâu vào máu thịt của từng thành viên. Họ đi, họ đến, họ lắng nghe bằng cả tấm lòng mà không màng tới thời tiết khắc nghiệt. Sự nhiệt thành ấy đã truyền một ngọn lửa khí thế cực kỳ mạnh mẽ, lay động và làm phấn khởi tinh thần của những người lao động thầm lặng nơi đây.
Chuyến thăm và làm việc tại làng nghề truyền thống Bảo Hà và phường rối nước Nhân Hòa đã khép lại thành công tốt đẹp. Giờ phút chia tay diễn ra trong sự lưu luyến, thắt chặt thêm sợi dây đoàn kết hữu nghị giữa Hiệp hội và các đơn vị cơ sở. Hành trình ý nghĩa này chắc chắn sẽ là bệ phóng vững chắc, khơi dậy một niềm tin mãnh liệt rằng: Tinh hoa truyền thống của mảnh đất Vĩnh Bảo nói riêng và thành phố Hải Phòng nói chung sẽ tiếp tục được gìn giữ, vận hành sáng tạo và tỏa sáng rực rỡ trong tương lai!
BAN TRUYỀN THÔNG HIỆP HỘI LÀNG NGHỀ
Nguyễn Minh Trí – Dương Minh Đoàn
