Thầy Lê Thiên Lý sinh ra và lớn lên trên quê hương Hợp Đức, Kiến Thụy, Hải Phòng (nay là phường Hợp Đức, quận Đồ Sơn) – mảnh đất giàu truyền thống văn hóa, yêu nước, cách mạng. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, năm 1969, nghe theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, thầy đã tòng quân đi giết giặc. Hòa bình lập lại, rời quân ngũ, thầy tích cực tham gia xây dựng cuộc sống mới.
Vào tuổi 50 của cuộc đời, một cơ duyên đã đưa thầy Lê Thiên Lý đến với Thư pháp Hán – Nôm từ năm 1998, sau khi lên Văn Miếu Quốc tử Giám, Hà Nội xem triển lãm Thư pháp của cục Lê Xuân Hòe. Nhận thấy, đây là một truyền thống, một nét văn hóa đẹp từ rất lâu đời của cha ông ta, từ đó, thầy bắt đầu nghiên cứu, miệt mài học và tập viết Thư Pháp Hán – Nôm. Quá trình học tập, nghiên cứu, thầy nhận thấy rằng, hàng ngàn năm nay, chữ Hán du nhập vào Việt Nam ta vẫn là 5 thể chữ: Khải, hành, thảo, lệ, triện; viết thư pháp chữ Hán cũng xoay quanh 5 thể chữ này. Để tiếp thu một cách không thụ động, thầy đã trăn trở và sáng tạo thêm ra kiểu viết thư pháp mới là: “Nhân diện thư” và “Vật, điểu thư”; tức là, các con chữ được thể hiện thành khuôn hình mặt người, hình vật, hình các loài chim…).
Thời gian cứ dần trôi, những tâm huyết, trí tuệ, công sức của thầy đã kết tinh thành những mảnh vàng óng ánh trong “Làng thư pháp”, dần tỏa sáng không những ở thành phố Hải Phòng thân yêu của chúng ta mà còn lan tỏa ra khắp nhiều địa phương trong cả nước. Với nhiều công lao đóng góp truyền thụ văn hóa dân tộc, năm 2014, Hiệp hội Làng nghề Việt Nam tôn vinh thầy Lê Thiên Lý tại Nhà Hát lớn Hà Nội danh hiệu: “Nghệ nhân thư pháp”; là một trong 4 nghệ nhân Thư pháp của Hiệp hội làng nghề Việt Nam; nhận kỷ lục ginet Việt Nam và ginet thế giới về 1000 chữ Long được thể hiện trên chiếc đĩa gốm Chu Đậu.
Cùng với miệt mài nghiên cứu, tích lũy kinh nghiệm viết thư pháp Hán – Nôm, với tâm nguyện là truyền thụ nét đẹp văn hóa lâu đời của dân tộc ta cho thế hệ hôm nay, thầy Lê Thiên Lý đã tổ chức nhiều Lớp Hán – Nôm chính thức và nhiều lớp ngoại khóa ở thành phố ta và nhiều tỉnh, thành phố khác. Vào các chiều Chủ nhật, người dân địa phương lại chứng kiến các học viên tụ tập về dưới mái đình thờ Đức Ngô Vương Quyền tại đình Dư Hàng, phường Dư Hàng Kênh, quận Lê Chân để học Hán – Nôm và thư pháp cơ bản. Những con chữ Thánh hiền, những nét đẹp của thư pháp Việt được các học viên chắt chiu, miệt mài học tập, tiếp thu để chắp cánh bay xa.
Lớp học thư pháp Hán – Nôm được tổ chức ở nhiều địa phương trong thành phố (đình Dư Hàng, đình Hàng Kênh, Văn miếu Xuân La (Hải Phòng) và thậm chí ở Đan Phượng, thành phố Hà Nội. Học trò đến với các lớp học Hán –Nôm cơ bản cũng rất đa dạng, phong phú, từ cán bộ, công chức, viên chức, doanh nhân, lao động tự do, hưu trí, giáo viên, học sinh, sinh viên, bộ đội, công an; với các lứa tuổi khác nhau (từ cháu 12 tuổi đến cụ già 70-75 tuổi); ở nhiều tỉnh, thành phố khác nhau: Hải Phòng, Ninh Bình, Hải Dương, Bắc Ninh, Quảng Ninh, Thái Bình…Dù ở nhiều địa phương khác nhau, độ tuổi khác nhau, ngành nghề công tác, cuộc sống có khác nhau, song đều chung một niềm đam mê chữ Thánh hiền, đam mê thư pháp – một nét đẹp văn hóa dân tộc.
Bằng tâm huyết, chạy đua với thời gian, đến nay thầy Lê Thiên Lý đã mở 18 khóa học Hán –Nôm và thư pháp cơ bản với gần 500 học viên. Các lớp học này không thu học phí với tất cả các học viên. Không quản ít hay nhiều học viên, không quản nắng mưa, gió rét, không quản đường xá xa sôi, thầy Lý giành tâm huyết cho các môn sinh. Lớp mở tại huyện Đan Phượng, Hà Nội, dù đường xa 260 km, hàng tuần vẫn đến lớp đều (số lớp dạy tài Hà Nội là 4 lớp). Văn Miếu Xuân La, huyện Kiến Thụy, Hải Phòng, là Văn Miếu duy nhất của thành phố, thầy đã về mở lớp, dạy Hán – Nôm tạo nên nét đẹp văn hóa Văn Miếu, văn hóa miền quê Kiến Thụy.
Trong quá trình học tập, thầy Lê Thiên Lý truyền thụ cho các môn sinh những điều căn bản về chữ Hán, chữ Nôm, 214 bộ thủ, 110 khẩu quyết chữ Hán, cách cầm bút, 47 nét viết cơ bản và 10 cách thể hiện viết chữ Hán đẹp, cách bố cục, trình bày một bức thư pháp, cách viết “Nhân diện thư” và “Vật điểu thư”, cách viết thư pháp tiếng Việt ngày nay, cách làm câu đối, cách đặt tên cho con cái…Ngoài truyền thụ những kiến thức, thầy miệt mài nghiên cứu, soạn giáo án, từ tất cả các tài liệu cổ kim để hướng dẫn cho các học viên; nắng mưa không quả, gần xa chắng sờn lòng, hết lòng với môn sinh, hết lòng vì con chữ “Thánh hiền” hôm nay và mai sau. Kết thúc khóa học, tổ chức kiểm tra cuối khóa nghiêm túc, căn cứ và kết quả kiểm tra này, Trung tâm Thư pháp, câu đối và Hán Nôm học Hải Phòng cấp Giấy chứng nhận cho những học viên có đủ điều kiện. Điều rất đặc biệt ở những lớp học này là, học viên rất thích lưu ban (học lại), có học viên theo học đến 5-6 khóa để nâng cao kiến thức, khả năng thực hành viết thư pháp.
Trong quá trình học, các học viên được đi thực tế 1-2 buổi tại các chùa, đình, miếu, di tích lịch sử văn hóa: Khu Tưởng niệm vương triều Nhà Mạc (Kiến Thụy), Văn miếu Xuân La (Kiến Thụy), chùa Phúc Thắng (Tiên Lãng), Đền thờ Trạng trình Nguyễn Bỉnh Khiêm (Vĩnh Bảo), Đài thiên văn (Phù Liễn, Kiến An), Văn miếu Mao Điền, đền thờ Chu Văn An, di tích Côn Sơn, Kiếp Bạc (Hải Dương)…để tăng cường khả năng thực tế, cung cấp thêm những tinh hoa văn hóa cho học viên, để mỗi học viên thấy được trách nhiệm của mình trong học tập, gìn gữ và phát huy giá trị văn hóa cha ông. Kết hợp chặt chẽ giữ học lý thuyết và thực hành được các lớp học rất quan tâm. Những học viên có khả năng được mời tham gia lễ hội khai bút, giao lưu thư pháp ở nhiều cơ quan, địa phương, tặng chữ ở nhiều lễ hội, khu di tích vào dịp đầu năm để kết hợp chặt chẽ giữa học đi đôi với hành, học lý thuyết đi đôi với vận dụng vào thực tế, nhất là đối với Hán – Nôm là chữ tượng hình, học đã khó nhớ, khó viết, nhưng viết đẹp chữa Hán, chữ Nôm không hề dễ, mà cần ở người học tính kiên trì, nhẫn lại để tiếp thu văn hóa cha ông.
“Khi thầy viết bảng, bụi phấn rơi rơi, có hạt bụi nào rơi trên bục giảng, có hạt bụi nào vương trên tóc thầy. Em yêu phút giây này, thầy em tóc như bạc thêm, bạc thêm vì bụi phấn, cho em bài học hay”. Không phụ công lao dạy dỗ của thầy, học viên 17 khóa thư pháp Hán – Nôm cơ bản đã tranh thủ thời gian, miệt mài luyện tập, trăn trở trên từng con chữ “Thánh hiền”. Gần 500 môn sinh lớp Thư pháp do thầy Lê Thiên Lý trực tiếp làm Chủ nhiệm, truyền đạt kiến thức là gần 500 đôi cánh chim bay đi mang theo “Hồn Việt”, “Văn hóa Việt” đến nhiều miền quê của đất nước. Nhiều người đã đạt được kết quả và có bước trưởng thành nhất định, thậm chí có người có tên tuổi trong “Làng Thư pháp”, tiêu biểu như: Bùi Đức Vượng, Hồ Sỹ Tiếp, Bùi Văn Mười, Trần Nho Phấn, Trần Phượng Đình, Nguyễn Quốc Bảo, Phùng Văn Lâm, Đào Bạch Linh, Nguyễn Thị Nhàn, Nguyễn Thị Hiển, Đỗ Hào, Trần Quốc Huy, Hoàng Văn Thắng, Tạ Đỗ Hiền, Nguyễn Văn Thiện, La Phúc Tô, Ngô Thu An…Nhiều học viên được nhận danh hiệu Nghệ nhân làng nghể thành phố Hải Phòng.
Thời gian không dừng lại, nhưng những lớp thư pháp do thầy Lê Thiên lý tổ chức đã và đang chắp cánh cho những đam mê thư pháp Hán – Nôm, thư pháp Việt, lắng đọng lại nhiều tình cảm tốt đẹp đối với mỗi học viên.
Đại tá, Th.sỹ Trần Quốc Huy
Chánh Văn phòng TT Thư pháp, câu đối và Hán – Nôm học HP
