Tác phẩm “Nhân diện thư chữ Phượng thành chân dung nữ tướng Lê Chân” của nghệ nhân bàn tay vàng thư pháp Ngô Thu An là một sáng tạo độc đáo, kết hợp hài hòa giữa nghệ thuật thư pháp truyền thống và nghệ thuật tạo hình hiện đại. Về ý tưởng sáng tạo: Ngô Thu An sử dụng chữ thư pháp – cụ thể là chữ “Phượng” – để kiến tạo nên chân dung nữ tướng Lê Chân. Đây là lối tư duy thẩm mỹ “nhân diện thư” (thư pháp tạo hình chân dung), vừa giữ hồn chữ vừa tạo hình người. Ý tưởng mang tính ẩn dụ sâu sắc: Phượng là loài chim biểu tượng cho sự cao quý, quyền uy, và nữ tính, rất phù hợp để gắn với hình tượng Lê Chân – một nữ tướng tài ba, anh hùng nhưng cũng mang vẻ đẹp thanh cao.
Về nghệ thuật thư pháp: Chữ Phượng được viết theo lối cách điệu, biến dạng để vừa giữ được tinh thần của thư pháp, vừa mở rộng biên độ tạo hình. Đường nét thư pháp ở đây không đơn thuần để đọc chữ, mà còn là nét bút tạo hình: những đường bay bổng, thanh thoát gợi mái tóc, tà áo, khí phách của nữ tướng. Sự kết hợp giữa cương và nhu, mạnh mẽ và uyển chuyển trong từng nét bút chính là biểu tượng cho khí chất anh hùng – nữ nhi của Lê Chân.
Về tạo hình chân dung: Chân dung nữ tướng Lê Chân không tái hiện theo lối tả thực, mà gợi hình, gợi khí phách qua những nét bút thư pháp. Đường nét chữ tạo nên: Vầng trán và ánh mắt: thể hiện trí tuệ, tầm nhìn. Mái tóc buông: vừa mềm mại, vừa tung bay – biểu tượng cho tinh thần tự do, phóng khoáng. Dáng vóc uy nghi: được khắc họa bằng sự cân đối và nhịp điệu chữ viết.
Về giá trị biểu tượng và văn hóa: Tác phẩm là sự giao hòa giữa nghệ thuật thị giác (hình tượng chân dung) và nghệ thuật ngôn ngữ (chữ nghĩa). Nó không chỉ tôn vinh nữ tướng Lê Chân – người có công lập nên đất Hải Phòng – mà còn gợi nhớ đến tinh thần thượng võ, truyền thống anh hùng của dân tộc. Đồng thời, đây là minh chứng cho khả năng “hiện đại hóa” thư pháp Việt, đưa nghệ thuật chữ viết thoát khỏi khuôn khổ truyền thống, tiến tới hội nhập với nghệ thuật tạo hình đương đại.
Đóng góp của tác phẩm: Là một sáng tác mang tính thử nghiệm táo bạo, nhưng vẫn giữ được hồn cốt của thư pháp. Tác phẩm mở ra hướng đi mới: thư pháp tạo hình nhân diện, nơi chữ viết trở thành ngôn ngữ tạo hình để khắc họa nhân vật lịch sử. Đặc biệt với trường hợp Lê Chân, tác phẩm vừa là một tượng đài tinh thần bằng chữ, vừa là cách để hậu thế tưởng nhớ công lao nữ tướng.
Tác phẩm “Nhân diện thư chữ Phượng thành chân dung nữ tướng Lê Chân” của Nghệ nhân bàn tay vàng thư pháp Ngô Thu An không chỉ là một bức thư pháp, mà còn là một tác phẩm mỹ thuật – văn hóa, kết nối quá khứ với hiện tại, lịch sử với nghệ thuật, và chữ với hình. Tác phẩm đã đạt giải nhất cuộc thi Thư pháp Hải Phòng 2025 do Trung tâm Thư pháp, câu đối và Hán Nôm học trực thuộc Hiệp hội Làng nghề thành phố Hải Phòng tổ chức.
MT
