Một ngày đồng hành trọn vẹn cùng đoàn Đài Phát thanh và Truyền hình Hải Phòng ghi hình chuẩn bị cho Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam 23/11, đưa ống kính về với mạch nguồn di sản làng nghề quê hương Vĩnh Hải (Vĩnh Bảo xưa).
Đi qua từng góc xưởng tạc tượng Bảo Hà rồi bước chân ra thủy đình múa rối nước Nhân Hòa, càng thấy rõ sức sống mãnh liệt của văn hóa dân gian không nằm trên trang giấy, mà đang thở cùng nhịp sống hàng ngày của người dân nơi đây. Ở đó, sự bền bỉ của nghệ nhân luôn có sự tiếp sức, đồng hành sát cánh từ Hiệp hội Làng nghề Hải Phòng – chiếc cầu nối gìn giữ mạch nguồn di sản và trợ lực đưa nghề truyền thống vươn xa.
- Hệ sinh thái làng nghề Bảo Hà: Nghề mới đơm hoa từ gốc rễ cổ truyền
Nhiều người lo lắng làng nghề truyền thống sẽ mai một trước làn sóng hiện đại. Nhưng thực tế ở Bảo Hà chứng minh điều ngược lại: chúng ta đang xây dựng một hệ sinh thái nghề đa dạng. Từ cái nôi tạc tượng và kỹ nghệ điêu khắc cổ truyền hơn 700 năm, nhiều ngành nghề mới, không gian sáng tạo mới đã và đang ra đời: từ điêu khắc tượng Phật, tượng Thánh, tượng truyền thần, sơn mài, làm đồ thờ, làm con rối và biểu diễn rối, chiếu cói, mành rèm tre trúc, cho đến thiết kế xây dựng công trình văn hóa, tu bổ tôn tạo di tích cổ và chế tác đồ thủ công mỹ nghệ cao cấp.
Trong hành trình chuyển mình ấy, Hiệp hội Làng nghề Hải Phòng đóng vai trò như hạt nhân quy tụ, định hướng bảo tồn gắn liền với phát triển kinh tế di sản. Nghề mới thích ứng linh hoạt với cơ chế thị trường, nhưng hồn cốt vẫn bắt rễ sâu sắc từ kỹ thuật gọt đẽo, chạm lộng tài hoa của tiền nhân. Chính cái gốc văn hóa vững vàng cùng sự liên kết chặt chẽ của tổ chức Hội là lý do vì sao làng nghề Bảo Hà không thể phai mờ, càng không thể mất đi theo thời gian.
Một sản phẩm bước ra từ làng nghề hôm nay mang trọn 5 tầng giá trị:
- Kinh tế ứng dụng: Đem lại sinh kế thực tế, nuôi sống bao thế hệ người thợ.
- Tâm linh tín ngưỡng: Cầu nối thiêng liêng gắn liền với tâm thức thờ phụng của người Việt.
- Nghệ thuật tạo hình: Đỉnh cao của đôi bàn tay khéo léo và tư duy thẩm mỹ độc bản.
- Giá trị trải nghiệm: Không gian để du khách, thế hệ trẻ tự tay chạm vào thớ gỗ, cảm nhận sự nhọc nhằn và tinh hoa nghề.
- Văn hóa trường tồn: Dấu ấn ngàn đời vượt lên trên mọi phong cách nhất thời hay trào lưu ngắn hạn.
- Múa rối nước Nhân Hòa: Di sản sống động từ lòng dân
Về với Nhân Hòa – nơi lưu giữ Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia về nghệ thuật múa rối nước. Cái hay, cái chạm đến cảm xúc sâu thẳm nhất ở đây chính là tính chân thật, mộc mạc. Những nghệ nhân đứng sau mành tre, những người cầm dùi gõ trống, khua chiêng, cất giọng thuyết minh… ban ngày họ đều là những người nông dân chân lấm tay bùn làm đồng. Cứ mỗi dịp đón khách ghé thăm, đoàn khách quốc tế về làng, họ lại gác cuốc xẻng, cùng nhau bước xuống làn nước biểu diễn.
Không phát nhạc kỹ thuật số màu mè, không âm thanh thu sẵn, tất cả là tiếng trống thật, tiếng chiêng thật, lời ca dao và tiếng cười thật. Sự nguyên bản, dân dã ấy đã chinh phục trọn vẹn từng du khách quốc tế và trở thành minh chứng sống động nhất cho câu nói: Văn hóa bắt nguồn từ nhân dân và được chính nhân dân gìn giữ.
Để những đốm lửa nghề ấy cháy mãi, Hiệp hội Làng nghề Hải Phòng sẽ luôn là người bạn đồng hành tin cậy của các nghệ nhân, tiếp tục đẩy mạnh kết nối giao thương, phát triển du lịch trải nghiệm làng nghề và bảo vệ bản quyền văn hóa bản địa.
Xu hướng có thể đến rồi đi sau vài năm, phong cách có thể thoái trào sau một thập kỷ, nhưng giá trị văn hóa đọng trên từng nét đục Bảo Hà và tiếng trống rối nước Nhân Hòa sẽ mãi trường tồn cùng đất và người Hải Phòng.
(Phó tổng thư ký HH Làng nghề TP Hải Phòng- Dương Minh Đoàn)
