Từ người thợ giỏi đến chủ thể của thị trường: vì sao nghệ nhân cần bước ra khỏi không gian làng nghề để tham gia xây dựng chính sách, quảng bá sản phẩm và phát triển thương hiệu?
Làng nghề không chỉ là nơi lưu giữ kỹ nghệ truyền thống. Đó còn là một hệ sinh thái kinh tế – văn hóa, nơi mỗi nghệ nhân vừa là người giữ nghề, vừa là người tạo ra giá trị và ngày càng cần trở thành một chủ thể tích cực trên thị trường. Muốn đi xa hơn, những người thợ tài hoa hôm nay cần vượt qua giới hạn của “lũy tre làng”, mở rộng nhận thức, tham gia vào các diễn đàn chính sách, các hoạt động xúc tiến thương mại và từng bước kiến tạo thương hiệu cho chính mình.
Nghệ nhân được tham gia ý kiến xây dựng chính sách phát triển nghề – minh họa từ thư mời tham vấn chính sách của Hiệp hội Xuất khẩu hàng thủ công Việt Nam (VIETCRAFT), tháng 5/2026.
Từ nếp nhà làng nghề đến khát vọng vươn xa
Phần lớn nghệ nhân trưởng thành từ chính nếp nhà của những xưởng thợ. Nghề được truyền từ cha ông, được học bằng đôi tay, bằng mắt nghề và bằng hàng nghìn giờ miệt mài với gỗ, dao, đục, máy móc và từng chi tiết của sản phẩm. Trong những năm đầu, mục tiêu rất giản dị: có việc làm, có thu nhập, giữ nghề và nuôi gia đình.
Chính môi trường ấy đã tạo nên những “đôi bàn tay vàng”. Từ người học việc, người thợ phụ, người thợ chính đến thợ cả, mỗi bước tiến đều được trả giá bằng thời gian, mồ hôi và sự kiên trì. Khi tay nghề đạt độ chín, người thợ bắt đầu nhận việc, tạo dựng khách hàng, tuyển thợ và truyền nghề cho thế hệ sau. Đây cũng là thời điểm một xưởng nghề gia đình có thể chuyển dần sang tư duy sản xuất và kinh doanh chuyên nghiệp.
Nhưng khi quy mô lớn hơn, một thực tế nhanh chóng xuất hiện: sản phẩm tốt chưa đồng nghĩa với việc thị trường tự tìm đến. Nghệ nhân có thể rất giỏi tạo hình, chạm khắc, hoàn thiện và kiểm soát chất lượng, nhưng lại thiếu kiến thức về nghiên cứu thị trường, định vị thương hiệu, truyền thông, thương mại điện tử và xúc tiến thương mại. Khoảng cách giữa “làm ra sản phẩm đẹp” và “bán được giá trị xứng đáng” chính là bài toán lớn của nhiều làng nghề hiện nay.
Không chỉ làm nghề – nghệ nhân cần tham gia vào quá trình kiến tạo chính sách
Một bước chuyển quan trọng của tư duy là nhận ra rằng nghệ nhân không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách. Nghệ nhân chính là người đang trực tiếp đứng trong chuỗi giá trị của ngành nghề và vì thế có những kinh nghiệm thực tiễn mà cơ quan quản lý, tổ chức xúc tiến hay nhà hoạch định chính sách rất cần lắng nghe.
Thư mời của VIETCRAFT gửi các hiệp hội, doanh nghiệp, nghệ nhân, nhà thiết kế và đơn vị cung ứng dịch vụ để tham gia góp ý cho chính sách phát triển nghề thủ công và làng nghề là một ví dụ rõ ràng. Các chủ đề được đưa ra gồm vùng nguyên liệu, hỗ trợ sản xuất và tổ chức sản xuất, môi trường làng nghề, nguồn nhân lực và nghệ nhân, đổi mới sáng tạo – chuyển đổi số, phát triển thị trường và du lịch làng nghề.
Đây không đơn thuần là một cuộc họp. Đó là cơ hội để tiếng nói của người trực tiếp làm nghề đi vào quá trình xây dựng chính sách. Khi nghệ nhân nói về khó khăn nguyên liệu, đào tạo thợ trẻ, tiêu chuẩn sản phẩm, bảo vệ môi trường, thị trường xuất khẩu hay chuyển đổi số, những ý kiến ấy có giá trị thực tiễn đặc biệt đối với quá trình hoàn thiện cơ chế hỗ trợ ngành nghề.
Nghệ nhân được mời tham gia triển lãm của Thành phố – thư mời tham gia Hội chợ triển lãm sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu khu vực phía Bắc năm 2026 tại Hải Phòng.
Triển lãm – từ nơi trưng bày sản phẩm đến “sân khấu” thương hiệu
Với một nghệ nhân, một cuộc triển lãm không chỉ có ý nghĩa bán hàng. Đó còn là cơ hội để sản phẩm được đặt cạnh những sản phẩm khác, được khách hàng, đối tác, nhà thiết kế và các tổ chức xúc tiến thương mại nhìn nhận trong một không gian chuyên nghiệp.
Việc nghệ nhân và cơ sở sản xuất được mời tham gia các hội chợ, triển lãm của Thành phố vì vậy có thể xem là một hình thức quảng bá ở tầm rộng hơn. Một tác phẩm đẹp khi nằm trong xưởng có thể chỉ được biết đến trong phạm vi một làng nghề; nhưng khi xuất hiện tại một sự kiện cấp thành phố, khu vực hoặc quốc gia, nó có cơ hội tiếp cận những nhóm khách hàng và đối tác hoàn toàn mới.
Quan trọng hơn, mỗi lần xuất hiện trước công chúng là một lần thương hiệu được củng cố. Tên nghệ nhân, câu chuyện của làng nghề, nguồn gốc chất liệu, kỹ thuật chế tác, giá trị văn hóa và chất lượng sản phẩm cần được kể thành một câu chuyện thống nhất. Khi đó, người mua không chỉ mua một món đồ bằng gỗ hay một sản phẩm thủ công; họ mua cả tay nghề, thời gian, văn hóa và uy tín của người tạo ra sản phẩm.
Hiệp hội – chiếc cầu nối để bước ra biển lớn
Trong hành trình ấy, Hiệp hội Làng nghề Thành phố Hải Phòng – Trụ sở II có thể trở thành một không gian kết nối quan trọng: kết nối nghệ nhân với chính quyền, với các tổ chức xúc tiến, với doanh nghiệp, với thị trường và với chính những người đồng nghiệp đang cùng đứng trên một con đường phát triển.
Tham gia Hiệp hội vì thế không nên chỉ được nhìn dưới góc độ danh hiệu hay giấy chứng nhận. Giá trị lớn hơn nằm ở cơ hội được học hỏi, được trao đổi, được tiếp cận thông tin, được cùng nhau kiến nghị và cùng xây dựng hình ảnh chung của nghề. Một nghệ nhân đơn lẻ có thể rất giỏi một kỹ thuật; một cộng đồng nghệ nhân có tổ chức có thể tạo thành sức mạnh thương hiệu của cả một vùng nghề.
Muốn vượt qua “lũy tre làng”, trước hết cần vượt qua giới hạn trong nhận thức. Từ tư duy “tôi làm ra sản phẩm” chuyển sang “tôi xây dựng giá trị”; từ “khách hàng quen tự tìm đến” sang chủ động phát triển thị trường; từ “làm nghề trong xưởng” sang tham gia chuỗi giá trị; từ giữ nghề cho gia đình sang xây dựng thương hiệu cho cá nhân, doanh nghiệp và cả làng nghề.
“Hãy để Hiệp hội Làng nghề Thành phố Hải Phòng – Trụ sở II trở thành bệ phóng đưa những tác phẩm tinh hoa của nghệ nhân vượt qua lũy tre làng, vươn ra biển lớn.”
Vũ Xuân Thép
Phó Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Thành phố Hải Phòng
Trưởng Trụ sở II
